Հայոց պատմութիւն

125. Կրթություն, գիտություն, գրականություն և արվեստ

Կրթությունը Հայրենական պատերազմի հաղթական ավարտից հետո կրթության ասպարեզում նկատելի տեղաշարժեր կատարվեցին։ Դպրոցական և բարձրագույն կրթության համակարգերը վերելք ապրեցին։ 1958թ. օրենք ընդունվեց կյանքի հետ դպրոցի կապն ամրապնդելու և 8-ամյա պարտադիր ուսուցման անցնելու մասին։ 1966թ. խնդիր դրվեց անցնել ընդհանուր միջնակարգ կրթության։ Դրա իրականացումը պահանջեց մեծ ջանքեր և շուրջ 10 տարի ժամանակ։ Հետևողական ուշադրություն էր դարձվում դպրոցական հարմարավետ…

124. Հայաստանի Հանրապետության անկախության գործընթացը

Ժողովրդական շարժման խորացումը Հայ ժողովուրդը երկու տարվա արցախյան ազատագրական ծանր ու հետևողական պայքարում չկորցրեց իր ողջամտությունը և դուրս չեկավ պայքարի սահմանադրական շրջանակներից։ Նա ավելի համախմբվեց ու դարձավ միասնական։ Սեփական ուժերի նկատմամբ հավատն ու վճռականությունը առաջ մղեցին ազգային անկախ պետականության վերականգնման խնդիրը։ 1990 թվականին նոր ուժով ծավալված համաժողովրդական շարժումը նպատակամղվեց այդ երազանքի իրականացմանը։ Այդ ժամանակ հայ…

123.Վերակառուցումը և ղարաբաղյան շարժումը

Վերափոխումների քաղաքականությունը 1985թ. մարտին փոխվեց ԽՍՀՄ ղեկավարությունը։ Լճացման տարիների ղեկավարությանը փոխարինելու եկան ավելի երիտասարդ գործիչներ։ ԽՄԿԿ Կենտկոմի գլխավոր քարտուղար ընտրվեց Միխայիլ Գորբաչովը, որը հետագայում դարձավ ԽՍՀՄ նախագահ։ Երկիրը կանգնած էր արմատական փոփոխություններ կատարելու անհրաժեշտության առաջ։ Գորբաչովը հայտարարեց, որ ԽՍՀՄ-ը ճգնաժամից դուրս բերելու համար պետք է իրականացվեն վերափոխումներ։ Վերակառուցման սկզբնական շրջանում շեշտը դրվեց աշխատանքային կարգապահության բարձրացման,…

122. Հասարակական-քաղաքական կյանքը

Ազգային–եկեղեցական ժողովը 1938թ. Ամենայն հայոց կաթողիկոս Խորեն Մուրադբեկյանի սպանությունից հետո ԽՍՀՄ իշխանություններն արգելեցին նոր կաթողիկոսի ընտրությունը։ Կաթողիկոսական տեղապահ նշանակվեց Գևորգ արքեպիսկոպոս Չորեքչյանը։ Պատերազմի ընթացքում, ելնելով մի շարք քաղաքական նկատառումներից, Ստալինը որոշ չափով վերանայեց եկեղեցու նկատմամբ տարվող քաղաքականությունը։ Նա թերևս հարկադրված էր այդ հարցում հաշվի նստել նաև իր դաշնակիցների հետ, մանավանդ որ ԱՄՆ-ի նախագահ Ռուզվելտը ջերմեռանդ…

121. Տնտեսությունը

Տնտեսության վերակառուցումը Խորհրդային Հայաստանի գրեթե ամբողջ տնտեսությունը 1941–45թթ. հարմարեցվել էր ռազմաճակատի պահանջներին։ Հայաստանը, ինչպես մի շարք խորհրդային հանրապետություններ, պատերազմի տարիներին ավերածությունների չէր ենթարկվել, ուստի նրա ղեկավարության առջև խնդիր էր դրված վերականգնել հանրապետության տնտեսությունը, այն համապատասխանեցնել խաղաղ ժամանակների պահանջներին։ Կառավարությունը 1945թ. օգոստոսին ուղղություն վերցրեց նախապատրաստել չորրորդ հնգամյակի նախագիծը։ Դրա քննարկման ժամանակ առաջարկներ եղան տնտեսության բնագավառում մեղմել…

120. Հայ ժողովրդի զավակները ռազմի դաշտում

Հայկական դիվիզիաների կազմակերպումը և մարտական ուղին Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցների թիվը հասնում էր 500 հազարի, որից 300 հազարը Հայաստանից էին, մյուսները միութենական մյուս հանրապետություններից։ 200 հազար մարտիկներ ու սպաներ զոհվեցին խորհրդային երկրի պաշտպանության ու հաղթանակի համար։ Եվս 100 հազար հայեր Երկրորդ աշխարհամարտին մասնակցում էին ԽՍՀՄ դաշնակից երկրների բանակներում։ Ամբողջ պատերազմում (Երկրորդ աշխարհամարտին և Հայրենականին)…

119. Հայրենական մեծ պատերազմի սկիզբը: Ուժերի համախմբումը

Ֆաշիստական Գերմանիայի հարձակումը ԽՍՀՄ–ի վրա 1941թ. հունիսի 22-ին ֆաշիստական Գերմանիան, խախտելով 1939թ. կնքված միմյանց վրա չհարձակվելու մասին պայմանագիրը, պատերազմ սկսեց ԽՍՀՄ-ի դեմ։ Սկսվեց խորհրդային ժողովուրդների Հայրենական մեծ պատերազմը։ Գերմանիան վաղուց նախապատրաստվել էր պատերազմին և ստեղծել հզոր բանակ։ Դեռևս 1939թ., սկսելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, հիտլերյան Գերմանիան հասցրել էր նվաճել գրեթե ամբողջ Եվրոպան։ Շարունակում էր պատերազմը Անգլիայի…

118. Գիտությունը: Գրականությունը: Արվեստը

Գիտական գործի կազմակերպումը Նոր հասարակարգի պայմաններում գիտությունը ևս ծառայելու էր նրա ամրապնդմանն ու զարգացմանը։ Գիտության զարգացումը կազմակերպվում էր բուհերում և գիտահետազոտական հիմնարկներում։ Դրանք էին, առաջին հերթին, Երևանի համալսարանը, պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Հայաստանի առաջին գիտական հիմնարկությունը Էջմիածնի պատմամշակութային ինստիտուտն էր։ Այն շուտով տեղափոխվեց Երևան և 1925թ. վերակառուցվեց Հայաստանի գիտության և արվեստի ինստիտուտի, ուր աշխատանքի հրավիրվեցին հանրապետության գիտական…

117. Խորհրդային իշխանության քաղաքականությունը մշակույթի բնագավառում: Ժողովրդական կրթություն

Մշակութային առաջին միջոցառումները Խորհրդային իշխանության հաստատումով նոր փուլ էր սկսվում դարավոր հայ մշակույթի զարգացման համար։ Այն դարձավ պետության քաղաքականության կարևոր բնագավառներից մեկը։ Խորհրդային իշխանությունը և Կոմունիստական կուսակցությունը մշակույթը դիտում էին որպես նոր հասարակարգի ստեղծման կարևոր պայմաններից մեկը։ Մեծ նշանակություն էր տրվում խորհրդային մարդկանց սոցիալիստական գաղափարներով դաստիարակելու գործին։ Մշակույթի բնագավառում ևս Հայաստանի իշխանությունները հետևում էին Խորհրդային…

116. Հայրենադարձության կազմակերպումը (1920-1930-ական թվականներին)

Հայրենադարձության հիմնախնդիրը Քեմալական Թուրքիայի ջանքերով և մեծ տերությունների կողմից Հայկական հարցի տապալումից հետո գործնական նշանակություն ստացավ հայ գաղթականությանը տեղավորելու խնդիրը։ Թուրքիան խստորեն մերժեց իր երկրում (հայկական տարածքներում) «Հայկական ազգային օջախ» կազմակերպելու առաջարկները։ Ազգային օջախի ստեղծումը, ճիշտ է, Հայկական հարցի հետ նույնական չէր, այնուամենայնիվ կունենար դրական խոշոր նշանակություն։ Այն հայ գաղթականությանը թույլ կտար համահավաք մնալ բուն…