ԱՅԱՍ. նավահանգստային բերդաքաղաք Ծովային Կիլիկիայում, Ալեքսանդրեթի ծովածոցի հյուսիսարևմտյան ափին, անտառապատ հովտում: Կոչվել է Եգե կամ Եգեա և ունեցել է ազատ քաղաքի արտոնություն: IIդ-ում կոչվել է Հադրիանա (Հռոմի Ադրանոս կայսեր անունով): IV-VI դդ-ում եղել է Կիլիկիայի հունական արքեպիկոպոսի աթոռանիստ: Բարձր զարգացում է ապրել Կիլիկիայի հայկական պետության ժամանակշրջանում (XII-XIV): Լինելով Հայոց արքունի կալվածք՝ Ռուբինյանների և Հեթումյանների հովանավորությամբ…

Ամբողջը »

ԲԱՅԱՍ, Պայաս, Փայաս բերդաքաղաք Ծովային Կիլիկիայում, Ճկներ գավառում, Ալեքսանդրեթի ծովածոցի արևելյան ափին: Բայասի մասին (հատկապես հին  ժամանակների) տեղեկությունները սակավ են: XIIդ. վերջին Բայասի տերը դասվել է Կիլիկյան Հայաստանի առաջնակարգ իշխանների շարքը: Նույն դարում հիշվում են Բայասի Ս.Աստվածածին եկեղեցին, վաճառաշահ շուկան, իջևանատունը, բաղնիքը: Քաղաքի բարձրադիր մասում գտնվող բազմանկյուն և ամրակուռ բերդը խաչակրաց պատմագիրները անվանում են Կուսանաց…

Ամբողջը »

ԼԱՄԲՐՈՆ, (Ասուրա-բաբելական և խեթական Իլուբրա). բերդ և քաղաք Լեռնային Կիլիկիայում: Տարսոնից 38 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Տավրոսի լեռնաշղթայի Գուգլակ և Այդոս կիրճերը տանող լեռնահովիտի կենտրոնում: Լամբրոնի անառիկ բերդը կառուցված է քարաբլրի վրա: Պահպանվել են միմիյանց հաջորդող 5 մուտքերի ավերակները: Քարաբլրի հյուսիսում կառուցված միջնաբերդը բուն բերդից անջատված էր խրամով, գործածվել է շարժական կամուրջ: Լամբրոնում նշմարվում էին Սկևռա վանքի…

Ամբողջը »

ԿՈՊԻՏԱՌ, Դղեակ Կոպիտառու, Քարն Կոպիտառայ. բերդ Լեռնային Կիլիկիայի հյուսիսարևմտյան սահմանում՝ բարձր լեռան կատարին: Տեղադրությունն ստույգ չէ (Վարդան պատմիչը հիշատակում է Բարձրաբերդի ու Մոլևոնի մոտակայքում): XIդ. վերջին Կոպիտառը ազատագրել և իր տիրույթն է դարձրել Կոստանդին Ա իշխանապետը: XII-XIVդդ. եղել է հայկական իշխանանիստ ու եպիսկոպոսանիստ կենտրոն: Կոպիտառի զնդանում 1194թ. բանտարկվել է Լևոն Բ արքային ընդդիմացող Գրիգոր Ե…

Ամբողջը »

ԿՈՒԿԼԱԿ, Գուգլակ. ամրոց Կիլիկիայի Կուկլակ լեռնանցքում, Փոքր Ասիայից Մերձավոր Արևելք գնացող մայրուղու վրա:  Կառուցված է 450մ բարձրությամբ, գահավեժ կիրճերով շրջապատված սարահարթի վրա: Ամրոց տանող միակ ճանապարհը եղել է համեմաաբար մատչելի հարավարևմտյան լանջին: Մոտ 200մ երկարությամբ և 70մ լայնությամբ հարթության տարածքն արևելքից արևմուտք շրջապատված է եղել կիսաբոլոր բուրգերով: Պարիսպների ընդհանուր երկարությունը՝ 700մ: Ամրոցը կիրճին կապվել է…

Ամբողջը »

ՀԱՄՈՒՍ, բերդ Կիլիկյան Հայաստանում՝ Ամանոսյան (Սև) լեռների շրջանում՝ Թիլ Համդունի և Սարվանդիքարի միջև՝ բարձր ժայռի վրա: Սմբատ Սպարապետը XIդ. հիշատակվում է «Պարոն Արէգ տէր Համուսայի»: XIIդ. 1-ին կեսին Համուսը գրավել են բյուզանդացիները: 1165թ. օգոստոսին Համուսի հույն դուկը, բերդի ստորոտում գտնվող Սոսյաց անտառում խնջույքի հրավիրելով Թորոս Բ եղբայր Ստեփանեին, դավադրաբար հեղձամահ է արել եռացրած ջրով լեցուն…

Ամբողջը »

ՀՈՆԻ,  Հայնի. բերդաքաղաք Կիլիլիկյան Հայաստանի Ջահան գավառում (ներկայիս Յարփուզ գյուղավանից մոտ 3կմ հյուսիս-արևելք): XIդ. 2-րդ կեսին մտել է Փիլարտոս Վարաժնունու հայկական իշխանության, այնուհետև՝ Կիլիկիայի հայկական պետության մեջ: Փորձելով կաթողիկոսական աթոռը հաստատել իր իշխանության մեջ` Փիլարտոս Վարաժնունին, Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Բ Վկայասերի (1066-1105թթ.) համաձայնությամբ, Պետրոս Բ Գետադարձի քրոջ որդի Սարգսին Հոնիում ընտրել է կաթողիկոս (1076-77թթ.), որին…

Ամբողջը »

ՃԱՆՃԻ, Ճանճիկ. բերդ Լեռնային Կիլկիայում: Սմբատ Գունդստաբլը Ճանճին հիշատակել է Լևոն Բ թագադրության (1198թ.) առնչությամբ: Այդ ժամանակներում Ճանճիի տերն էր Կոստանդին իշխանը: 1268թ. Ճանճիի տեր է հիշվում Վասակ իշխանը, որը պատանդ էր ուղարկվել Եգիպտոս`Հեթում Ա թագավորի որդի Լևոնին գերությունից ազատագրելու պայմանով: Ղ.Ալիշանը ենթադրաբար Ճանճին նույնացնում է Կոկիսոն և Կապան բերդերի մոտակայքում հիշատակվող Մարիանչիլիկալեսի կամ Չինչիկալեի…

Ամբողջը »

ՄՈԼԵՎՈՆ (լատ. Mons Livonis-Լևոնի լեռ). բերդ Լեռնային Կիլկիայում, Լամբրոնի արևմտյան կողմում, Մոլևոն դաշտում: 1214թ. Լևոն Բ թագավորը Մոլևոնը պարգևել է խաչակիր ասպետներին: Տարբեր ժամանակներում Մոլևոնին տիրող իշխաններից հիշատակվում են Աժառոսը, Սիր Լևոնը: 1271թ. Մոլևոնը, որի իշխանն ապստամբել էր, գրավել է արքունիքը: XIVդ. սկզբին Մոլևոնի տերն էր Օշինի եղբայր Ալինախը: XIII-XIVդդ. եղել է եպիսկոպոսանիստ: 1323թ. ենթարկվել…

Ամբողջը »