Արեւմտեան Հայաստանն այսօր

Սասուն

Ֆաթիհ Փընար 2000 թ. Բաթմանի Սասուն գավառում ենք, ավելի ճիշտ՝ Սասունի լեռներում: Մարդուն խելքահան անող եղանակ է: Գարուն է՝ եղանակ, երբ բնությունը խենթանում է: Լեռների լանջերը պատված են գարնան կանաչով, կատարները՝ ձյան ճերմակով, փեշերը՝ լազուր կապույտով: Գարունը կարծես տոնին պատրաստված երեխա լինի: Բոլորը՝ միջատները, թռչուններն ու մարդիկ, ուրախությունից խենթացել են, միմյանց են փաթաթվում, այնպես, ինչպես…

Հայ մասնագետները վիրտուալ վերականգնում են հայկական Անին

Հայկական Անի քաղաքն այժմ գտնվում է ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում: Համանուն թագավորության մայրաքաղաքն այսօր, ցավոք, ավելի շուտ հայտնի է ոչ թե իր պատմությամբ, այլ ավերակներով: Հայերն այդպես էլ ասում են` Անիի ավերակները: Sputnik, Անի Լիպարիտյան- Անի քաղաքի ու նրա շրջակայքի եռաչափ մոդելավորմամբ հայկական պատմական և մշակութային հուշարձանների եռաչափ (3D) մոդելավորող, վերակազմող Պարգև Ֆրանգյանն ու իր գործընկերները…

Պատմական Խարբերդի Սուրբ Գևորգ հայկական եկեղեցին կործանման եզրին է

Թուրքիայի Էլյազըղ (պատմական Խարբերդ) նահանգի Շահինքայա գյուղում գտնվող հայկական Սուրբ Գևորգ վանական համալիրը կործանման եզրին է, այս մասին գրում է թուրքական DİHABER գործակալությունը: Հայտնի է, որ մոտ 1500 տարվա պատմություն ունեցող վանական համալիրը երիտթուրքերի ժամանակաշրջանից մինչ այսօր պարբերաբար ենթարկվում է գանձագողերի հարձակումներին ու ավերածություններին: Շահինքայա գյուղի բնակիչների պնդմամբ՝ դեռևս 20 տարի առաջ վանքի պատերին առկա…

Հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք Անին վեհություն է ներշնչում նաեւ այսօր. Express

Այսօրվա Անին ուրվականների քաղաք է: Հիմա այնտեղ միայն փլատակներ են, որոնք ցույց են տալիս հնագույն Անիի փառքի ստվերը միայն: Արդեն մոտ 100 տարի այդ ավերակները գնալով ավելի շատ են քանդվում, եւ քաղաքի ավերակ պատերի ներսում միայն քամին է շրջում: Երբեմն–երբեմն հնագետներ են ժամանում Անի, գրում են խորվաթական Express եւ սերբական B92 պարբերականները: «Ժամանակին Անին հայտնի…

Վանի Աղթամար կղզիին վրայ նոր նաւահանգիստ կառուցուած է

Վանի գլխաւոր զբօսաշրջական կեդրոն համարուող Աղթամար կղզիին վրայ կառուցուած է նոր, աւելի յարմարաւէտ նաւահանգիստ: Այս մասին կը հաղորդէ News.am-ը՝ վկայակոչելով թրքական Milliyet-ը։ Աղբիւրին համաձայն՝ Վանի Գեւաշի (Ոստան) քաղաքապետարանին պահանջով՝ Զբօսաշրջութեան եւ հաղորդակցութեան նախարարութիւնը ձեռնամուխ եղած էր Աղթամար կղզիի նոր նաւահանգիստի կառուցման աշխատանքներուն: Մէկ ամիս տեւած աշխատանքէն ետք՝ աւարտին հասցուած է 4 մեթր լայնքով ու 50…

Թուրքիայում հայկական եկեղեցին վերածվել է ավտոկայանատեղիի

Թուրքիայի ներկայիս Էլյազըղ (պատմական Խարբերդ) քաղաքում գտնվող կիսավեր հայկական եկեղեցին վերածվել է ավտկայանատեղիի: Մոտ 200 տարի հայ և ասորի ժողովրդի համար որպես աղոթատեղի ծառայած հայկական բողոքական եկեղեցու պատերին այսօր կարելի է տեսնել ավտոկայանատեղիի տերերի կողմից փակցված գովազդային վահանակներ: Ըստ թուրքական «Evrensel»  լրատվակայքի՝ Դիարբեքիրի մշակութային հուշարձանների պահպանության վարչության պատասխանատվության տակ գտնվող եկեղեցին ավելի վաղ օգտագործվել է…

Թուրքիայում քանդվել է հուշարձանը, որի վրա գրված է եղել Մոնթե Մելքոնյանի անունը

Թուրքիայի Թունջելիի (Դերսիմ-Ակունքի խմբ.) նահանգապետարանն ապամոնտաժել է Նազըմիյե գավառի Աշաղըդօլուջա գյուղի մոտ Արմենակ Բաքըրջյանի, Հրանտ Դինքի հիշատակին կանգնեցված հուշարձանը: Այս մասին տեղեկացնում է «Demokrathaber» լրատվական կայքը: 2016 թ. ապրիլի 26-ին կանգնեցված հուշարձանը թուրքական լրատվականների ուշադրության կենտրոնում էր հայտնվել նոյեմբերին, երբ «Sozcu» թերթի հոդվածագիր Սայգը Օզթյուրքը քննադատական հոդված էր հրապարակել: Թուրքական լրատվամիջոցների ուշադրությունը հիմնականում կենտրոնացրել էին…

Դերիքի վերջին հայերը

Երբեմնի հայաշատ քաղաքներից մեկում՝ Դերիքում բնակվող հայ Դեմիրջի ընտանիքի համոզմամբ   ամենակարևորն այն է, որ մարդ գիտենա, թե ինչպես կարելի է միասին ապրել: Մարդինի Դերիք գավառը, որի անունը ծագում է քրդերեն Դեր բառից (նշանակում է եկեղեցի), նախքան 1915 թ. բաժանված էր երեք առանձին բնակավայրերի: Հայերի թիվը հասնում էր 1 250-ի: Հայերն ունեին 2 եկեղեցի և մի վանք,…

Պատմական Խարբերդում հայերեն արձանագրությամբ քար է հայտնաբերվել

Թուրքիայի Էլյազըղ նահանգում գտնվող Խարբերդի Կարմիր եկեղեցում պեղումների ժամանակ 165 տարվա հայերեն արձանագրությամբ քար է հայտնաբերվել:  «Ակօս» շաբաթաթերթի տեղեկացմամբ՝ Էլյազըղի քաղաքապետարանը եկեղեցու վերակառուցման թուլտվություն է ստացել և աշխատանքները սկսելուց առաջ այնտեղ պեղումներ է իրականացնում: Պեղումների ժամանակ հայտնաբերված հայերեն արձանագրությամբ քարը, ըստ ենթադրությունների, տապանաքար է: Արձանագրությունը կարդալու համար աշխատանքներ են տարվում, որի ավարտից հետո այն կհանձնվի Էլյազիգի…

Ծպտյալ կամ իսլամացված հայերի վիճակը Թուրքիայում

Րաֆֆի Պետրոսյան Ի՞նչ կարող է փոխվել մեկ տարվա ընթացքում… Անցյալ տարի «Վերածնունդ»* հիմնադրամը Դիարբեքիրի, Ուրֆայի, Դերսիմի, Վանի և Համշենի ծպտյալ, իսլամացված հայերի համար զբոսայցեր էր կազմակերպել դեպի Հայաստան, որպեսզի օգնի նրանց վերագտնել իրենց արմատները, լեզուն, մշակույթն ու պատմությունը: Թվում է՝ տասնամյակներ են անցել, մինչդեռ անցյալ տարվա ապրիլին էր, երբ ցեղասպանության զոհերի ոգեկոչման դաշնամուրի համերգ տեղի ունեցավ Դիարբեքիրի վերջերս վերակառուցված Սուրբ Կիրակոս եկեղեցում: Համերգն ունկնդրեցին հազար հոգուց ավելի ծպտյալ հայեր: Դիարբեքիրի ծպտյալ հայերի ամենամսյա նախաճաշերը Սուրբ Կիրակոս եկեղեցում այլևս հեռավոր հիշողություն են դարձել: Իսկ հայերեն լեզվի դասերը, որոնց խանդավառությամբ մասնակցում էին Դիարբեքիրի և Դերսիմի իսլամացված հայերը, վաղուց դադարեցվել են: Հանդիսանալով դեպի Հայաստան շրջայցերի կազմակերպիչ՝ ինձ համար ուրախալի էր ստանալ էլեկտրոնային նամակներ այդ ծպտյալ հայերից, որոնք այլևս դադարել թաքցնել իրենց ինքնությունը: «Նախքան Հայաստան գնալս ես քուրդ էի, վերադարձա որպես հայ»,-կարդում ենք այդ նամակներից մեկում: «Տարիներ շարունակ ես պայքարում էի քրդերի իրավունքների համար, մինչև որ հայրս մահվան մահճում ասաց, որ հայ եմ: Հիմա ուզում եմ կռվել Արցախում (ԼեռնայինՂարաբաղում/ԼՂՀ)», կարդում ենք մյուսում: Կրկնակի ուրախալի էր տեսնել, թե ինչպես են դիարբեքիրցի երիտասարդները, որոնք համալսարան էին հաճախում Երևանում, զբոսաշրջիկերի համար զբոսավար հանդիսանում: Հաճելիորեն զարմանալի էր, որ վերջին զբոսայցն ավարտվեց համշենցի և դիարբեքիրցի ծպտյալ հայերի միջև կնքված ամուսնությամբ, որոնք մինչև անցյալ տարի միմյանց գոյության մասին անգամ չգիտեին: Մեծ թվով ծպտյալ հայեր Թուրքիայում սսկել էին միմյանց հետ շփվել, կապեր հաստատել Հայաստանի և Սփյուռքի հայերի հետ: Իսկ հիմա՞: Անցյալ տարին դժոխք էր Թուրքիայի ծպտյալ հայերի համար: Քուրդ գերիլաների և թուրքական բանակի միջև մղվող քաղաքացիական պատերազմն ավարտվեց Թուրքիայի հարավ-արևելյան և արևելյան շրջանների մասսայական ավերածություններով: Թուրքական բանակի և ոստիկանության սպաները պայթեցրել կամ կրակի էին մատնել տարածաշրջանի շինությունների մեծ մասը: Այնուհետև ամբողջովին  քանդել էին այդ վնասված շինությունները՝ ստեղծելով քաղաքային շրջաններում ընդարձակ տարածքներ, որտեղ կանգուն էին մնացել լոկ մի քանի մզկիթ, ոստիկանական բաժանմունք կամ էլ քաղաքապետարանի շենքը: Ամբողջական թաղամասեր են անհետացել՝ վերածվելով քարակույտերի: Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին հարաբերականորեն անվնաս է մնացել. ջարդվել են միայն պատուհաններն, ու դրսի պատերից մեկի վրա մեծ անցք է բացվել: Սակայն թուրքական անվտանգության ուժերը եկեղեցին օգտագործել են որպես ռազմաբազա, պղծել այն, որպես վառելափայտ` այրել եկեղեցու որոշ նստարաններ՝ ամենուրեք թողնելով աղբ ու մեզի գարշահոտ: Եկեղեցուն կից հուշանվերների խանութն ավիրել են: Եկեղեցու հարակից մի քանի խանութն ու տունը, որոնք ի սկզբանե պատկանել էին եկեղեցուն, և որոնց սեփականության իրավունքը երկարատև բանակցություններից հետո միայն վերջերս էին վերադարձրել եկեղեցուն, բազմաթիվ պատմական նեղ փողոցների ու շենքերի հետ միասին քանդվել են կառավարության նախաձեռնությամբ: Ներկայում եկեղեցին ընդարձակ բաց տարածության մեջտեղում է, սակայն ամենավատն այն է, որ 2016թ. մարտին Թուրքիայի կառավարությունը օրենք ընդունեց, համաձայն որի` բռնագրավեց եկեղեցին և եկեղեցուն պատկանող ողջ ունեցվածքը: Եկեղեցին այժմ փակ է հանրության համար: Հայկական եկեղեցու հիմնադրամը դիմել է թուրքական դատարան և անբավարար դատավճռի դեպքում նպատակ ունի դիմելու Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան:…