Պատմութեան էջեր

Հարավային Հայաստանի էթնոժողովրդագրական խճանկարը (XV դ.-XVI դ. կեսեր)

Գոռ Երանյան ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի և Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատող Թեև XV դ.-XVI դ. կեսերի Մեծ Հայքի հարավային նահանգների ու հարակից բնակավայրերի առանձին գավառների ու քաղաքների բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ վիճակագրական տեղեկություններ հայտնի չեն, սակայն էթնիկ կազմի մասին պահպանվել են հատուկենտ վկայություններ: XVI դ. սկզբում Արևելք այցելած եվրոպացի ճանապարհորդ Ջիո­վան Մա­րիա…

«Ըմբոստը»`1915 թ. տեղահանության (Հայոց ցեղասպանության-Ակունքի խմբ.) ժամանակ սպանված Լիջեի կայմակամի (գավառապետի-Ակունքի խմբ.) գիրքը

Հալուք Քալաֆաթ* Հուսեին Նեսիմին «Ըմբոստը» վերնագրով գրքում ներկայացնում է իր հուշերը` որպես Օսմանյան կայսրության անկման ժամանակաշրջանի ականատես մի պաշտոնյա: Գիրքը թուրքերեն կոչվում է «Sahib Zuhur», որը նշանակում է ըմբոստ: Լիջեի կայմակամ` կրետացի Հուսեին Նեսիմին դեմ է հանդես եկել 1915 թ. տեղահանությանը: Նրան սպանել են` հայերին պաշտպանել փորձելու համար: Հուսեին Նեսիմին «Ըմբոստը» գրել է նախքան սպանվելը:…

Աշոտ Ա. Մեծ Բագրատունի (820-890)

Նազարէթ Պէրպէրեան Ա­շոտ Ա. ­Մեծ (­Բագրատունի, 820-890). ­Բագ­րա­տու­նեաց ­Հարս­տու­թեան հիմ­նա­դի­րին ազ­գա­յին–քա­ղա­քա­կան կտա­կը 1127 տա­րի ա­ռաջ, 2 ­Փետ­րո­ւար 890 թո­ւա­կա­նի այս օ­րը, ­Փոքր ­Հայ­քի իր ժո­ղո­վուր­դին տուած ար­քա­յա­կան շրջայ­ցի մը ըն­թաց­քին, հի­ւան­դա­ցաւ եւ վախ­ճա­նե­ցաւ ­Հա­յոց ­Պատ­մու­թեան ար­ժա­նա­ւոր կեր­տիչ­նե­րէն՝ ­Բագ­րա­տու­նեաց ­Հարս­տու­թեան հիմ­նա­դիր թա­գա­ւոր Ա­շոտ Ա­ռա­ջին ­Բագ­րա­տու­նին։ Ար­շա­կու­նեաց թա­գա­ւո­րու­թեան ան­կու­մէն դա­րեր ետք, Ա­շոտ Ա­ռա­ջին յա­ջո­ղե­ցաւ ոչ միայն վե­րա­կանգ­նել…

Հայ թագաւորը որ դարձաւ Սպանիոյ Մատրիտ քաղաքի տիրակալ

Հայ արքաներէն քիչերու ճակատագիրը այնքան հետաքրքրական եղած են, որքան Հայկական Կիլիկիոյ վերջին թագաւոր Լեւոն Լուսինեանինը։ Անոր կեանքին ընթացքին եղած են վերելքներ ու վայրէջքներ, անակնկալներ ու անսպասելի իրադարձութիւններ, որոնցմէ ամենամեծը Կաստիլայի թագաւոր Խուան Ա.-ի ընծան էր։ Այս մասին Սփութնիք կայքէջին մէջ կը գրէ Լիլիթ Յարութիւնեան։ Պատմական փաստերը կ’ապացուցեն, որ Եւրոպացի թագաւոր մը իսկապէս ամէն ինչի կարող…

Դենիզլիի երբեմնի հայ համայնքը և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին

Անահիտ Քարտաշյան Թուրքագետ Դենիզլի քաղաքը գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի հարավ-արևմուտքում: Համանուն նահանգի վարչական կենտրոնն է: Քաղաքը հայտնի է տեքստիլ արտադրությամբ և գորգագործությամբ: Օսմանյան ժամանակաշրջանում Դենիզլին, որպես մութասարրաֆություն (սանջակ, մարզ- Ակունքի խմբ.), եղել է Այդընի վիլայեթի կազմում: Քաղաքի հասարակական տարածությունը կազմում էր շուկան և երկաթուղու կայարանը, որոնք կառուցված են եղել տներից հեռու` առանձին վայրում: Քաղաքի բնակչությունը…

Լրագրողների լռեցման ավանդույթը Թուրքիայում (Հասան Ֆեհմիից մինչև Հրանտ Դինք)*

Մելինե Անումյան Թուրքագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու Վերջին 100 տարվա ընթացքում 60-ից ավել լրագրող է սպանության միջոցով լռեցվել Թուրքիայում: Ուշագրավ է, որ եթե առաջին 70 տարում նրանցից սպանվել են միայն 15-ը, ապա վերջին 30 տարում այդ թիվը մեծ աճ է գրանցել. Թուրքիայում սպանվել է 46 լրագրող: Այս թվում ընդգրկված չեն ազատազրկման միջոցով լռեցվածները, ինչպես նաև` Հայոց…

Հայկական բժշկական ընկերության դերը հայության գոյապայքարում. Սաիթ Չեթինօղլուի գրախոսականը

Թուրք պատմաբան Սաիթ Չեթինօղլուն գրախոսական է գրել Արսեն Յարմանի կողմից հրատարակված «Հայկական բժշկական ընկերությունը. 1912-1922» գրքի համար: Գրքում հեղինակը ներկայացնում է ընկերության պատմությունը, որի հիմնադիրների մեծ մասը եղել են Ստամբուլի լավագույն բժիշկները: «Արմենպրես»-ը ներկայացնում է Չեթինօղլուի գրախոսականն ամբողջությամբ: «Թուրքահայ պատմաբան Արսեն Յարմանն այս անգամ ընթերցողին է ներկայացնում մոռացված Հայկական բժշկական ընկերության պատմությունը, որի հիմնադիրների մեծ…

Ձուլուածների ձուլուածները կամ ովքե՞ր են պահում Սասունի Մարաթուկի վանքը

Սոֆիա Յակոբեան / «Հորիզոն» Իսլամացուած հայերի ուսումնասիրման համատեքստում բաւականին հետաքրքրական եւ ուշագրաւ է ցեղասպանութիւնից առաջ իսլամացուած հայերի գործօնը, որոնց մի մասն իսլամացուել է ապտուլհամիտեան շրջանում, մի մասը` աւելի քան 4-5 դար առաջ: Թէեւ մեզանից շատերը սովոր են իսլամացում հասկացութեան տակ պատկերացնել միայն ցեղասպանութեան շրջանում բռնի կրօնփոխուածներին եւ լաւագոյն պարագայում յիշել նաեւ 17-18-րդ դարում իսլամացուած համշենցիներին,…

Ռազմական արտակարգ ատյանի դատավարության արձանագրությունը

Նախագահ` գեներալ-լեյտենանտ Մուստաֆա Նազըմ փաշա, Անդամներ` գեներալ-մայոր Զեքի փաշա, Գեներալ-մայոր Մուստաֆա փաշա, Գեներալ-մայոր Ալի Նազըմ փաշա, Գնդապետ Ռեջեփ Ֆերդի բեյ: ՏՐԱՊԻԶՈՆԻ ՏԵՂԱՀԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՒ ԿՈՏՈՐԱԾԻ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ Դատի տրված ներկա գտնվող մեղադրյալների անունները- Տրապիզոնի հարկային տեսուչ Մեհմեդ Ալի բեյ, Տրապիզոնի ոստիկանապետ Նուրի բեյ, Տրապիզոնի [գաղտնի] գործակալության տեսուչ Մուստաֆա էֆենդի, Տրապիզոնի ժանդարմի քննչական տեսուչի օգնական` կայմակամ Թալաաթ բեյ,…

Լորիս-Մելիքով (1825-1888). հայազգի մեծանուն զօրավարը – Ցարական կայսրութեան հերոս ու բարենորոգիչ

Նազարէթ Պէրպէրեան Հայ­կա­կան ­հար­ցի մի­ջազ­գայ­նաց­ման ա­ռա­ջին փոր­ձե­րու եւ մե­ծա­պե­տա­կան խմո­րում­նե­րու ա­կուն­քին կանգ­նած մե­ծահռ­չակ դէմք է հա­յազ­գի զօ­րա­վար ­Լո­րիս-­Մե­լի­քո­վը, ո­րուն մա­հո­ւան տա­րե­լի­ցը կը զու­գա­դի­պի ­Դեկ­տեմ­բեր 13-ին։ Ֆ­րան­սա­յի ­Նիս քա­ղա­քին մէջ, 128 տա­րի ա­ռաջ, ­Դեկ­տեմ­բեր 1888-ի այս օ­րը, 63 տա­րե­կա­նին մեր աշ­խար­հէն հե­ռա­ցաւ հայ ժո­ղո­վուր­դի բա­ցա­ռիկ ծնունդ­նե­րէն Մի­քա­յէլ ­Տա­րիէ­լի ­Լո­րիս-­Մե­լի­քո­վ։ Զի­նո­ւո­րա­կա­նի մեծ տա­ղան­դով, հե­րո­սի յա­տուկ քա­ջու­թեամբ եւ…