Վանքեր-եկեղեցիներ

Թուրքիայում կանգուն մնացած եկեղեցին ենթարկվում է գանձագողերի հարձակումներին

Թուրքիայի նախկին հայաբնակ Ուրֆա (Եդեսիա–խմբ) նահանգի Գերմուշ (Կամուրջ–խմբ) գյուղի հայկական եկեղեցին, որ 5 տարի առաջ հայտարարվել էր զբոսաշրջային կենտրոն, շարունակում է ճակատագրի քմահաճույքին լքված մնալ։ Թուրքական Urfanatik կայքի փոխանցմամբ՝ Ուրֆայի Գերմուշ գյուղում 19–րդ դարում 7 հայ եղբայրների կողմից կառուցված եկեղեցու որոշ հատվածներ սկսել են փլվել։ Ուրֆայի հատվածում պատմական նշանակության հուշարձանների ուսումնասիրությամբ զբաղվող Մեհմեդ Գյուզելը նշել…

Թուրքիայում հայկական եկեղեցին կվերածվի գրադարանի

Թուրքիայի Կայսերի (Կեսարիա-Ակունքի խմբ.) քաղաքում գտնվող հայկական Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կվերածվի գրադարանի: Այս մասին տեղեկացնող թուրքական «Hürriyet» թերթը նշում է, որ եկեղեցին նախկինում ծառայել է նախ որպես ցուցասրահ, ապա՝ մարզասրահ, եղել է ոստիկանության բաժանմունքի շենք: Մինչ գրադարանի բացումը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կվերանորոգվի, որի համար հատկացվել է 6 միլիոն թուրքական լիրա (մոտ 1 մլն 6 հազար…

Դենիզլիի երբեմնի հայ համայնքը և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին

Անահիտ Քարտաշյան Թուրքագետ Դենիզլի քաղաքը գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի հարավ-արևմուտքում: Համանուն նահանգի վարչական կենտրոնն է: Քաղաքը հայտնի է տեքստիլ արտադրությամբ և գորգագործությամբ: Օսմանյան ժամանակաշրջանում Դենիզլին, որպես մութասարրաֆություն (սանջակ, մարզ- Ակունքի խմբ.), եղել է Այդընի վիլայեթի կազմում: Քաղաքի հասարակական տարածությունը կազմում էր շուկան և երկաթուղու կայարանը, որոնք կառուցված են եղել տներից հեռու` առանձին վայրում: Քաղաքի բնակչությունը…

Նազիլլիի հայ համայնքը և Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Նազիլլին եղել է Էգեյան շրջանի հնագույն բնակավայրերից մեկը: XIX դարում այն գտնվել է Այդընի վիլայեթի կազմում: Մխիթարյան միաբանության անդամ Հայր Հ. Քոսյանի համաձայն՝ Նազիլլիի հայերը համարվում են Այդընի գաղթականության մեկ ճյուղը: XIX դարի վերջին Նազիլլիի հայ համայնքը բաղկացած է եղել 60 տնից: Հայերը մասնավորապես զբաղվում էին տեղական արհեստներով և առևտրով: Նազիլլիի հայերը բնակվել են քաղաքի…

Զմյուռնիայի հայերի պարծանքը՝ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին

XIX դարում «գյավուր» Զմյուռնիան կոսմոպոլիտ քաղաք էր` իր հոյակերտ եկեղեցիներով, մզկիթներով ու սինագոգներով: Զմյուռնիայի փողոցներում, շուկաներում և խաներում հնչում էր ինչպես հունարենով, թուրքերենով ու հայերենով, այնպես էլ եվրոպական լեզուներով խոսքը: Շուկաներում, խաներում ու կրպակներում կարելի էր հանդիպել տարբեր լեզուներով գովազդներ: Կոսմոպոլիտ լինելու հետ մեկտեղ Զմյուռնիան պահպանել էր օսմանյան քաղաքներին բնորոշ` էթնոկրոնական հենքի վրա բաժանումը: Այդ…

Այդըն

Այդընի առաքելական հայերն այստեղ են գաղթել Հայաստանի տարբեր կողմերից: Այդընը, ինչպես և օսմանյան ժամանակաշրջանում յուրաքանչյուր քաղաք, բաժանված է եղել թաղերի` էթնոկրոնական հենքի վրա: Այդընի հայերը մեծամասամբ բնակվել են հայկական թաղում, որը գտնվել է քաղաքի արևելյան հատվածում: Քաղաքի բաժանումը էթնոկրոնական հենքի վրա Օսմանյան կայսրությունում հատկապես վառ արտահայտված էր մինչև 19-րդ դարի կեսերը: Այս բաժանումը կանանց և աղջիկներին թաղի շրջանակներում անվտանգ շրջելուհնարավորություն էր տալիս: Այդընի հայ համայնքը բաղկացած է եղել 500 տնից, սակայն 19-րդ դարի վերջին հայերի թիվը նվազել է և հասել 71 տուն: Այդընի հայ համայնքն ունեցել է եկեղեցի՝ Սուրբ Աստվածածինը, և եկեղեցուն կից վարժարան՝ Սբ. ԳրիգորԼուսավորիչը, որը կառուցվել է 1874 թ.: Այդընի հայ համայնքն ունեցել է նաև ընթերցարան: Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցին Առաջին Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1638 թ., որի տեղում1833 թ. կառուցել են նորը: Եկեղեցին եղել է քարաշեն: Ավագ դռան առջևի երկու սյուների վրա եղել է գմբեթավոր ծածկ, որն օգտագործել են որպես զանգակատուն: Եկեղեցին ունեցել է երեք մուտք. Ավագ դռնից զատ` ձախ կողմում եղել է երկրորդ դուռ: Այս հատվածում գտնվել է նաև աստիճանավոր դուռ, որը նախատեսված է եղել կանանց` վերնատուն բարձրանալու համար: Վերնատունը իր վրա են կրել երկու սյուները: Կանանց համար նախատեսված վերնատունը եղել է հենց Ավագ դռան վերևում: Եկեղեցին տեսքով պարզ, սակայն ձևի մեջ գեղեցիկ է եղել: Ունեցել է 13.80 մ լայնություն, 10.20 մ բարձրություն: Եկեղեցու բեմի վրա եղել է փայտաշեն երեք խորան: Ավագ խորանը նվիրված է եղել Սուրբ Աստվածածնին, աջակողմյանը՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին, իսկ ձախակողմյանը՝ Սուրբ Գլխադրին: Եկեղեցու բակում է գտնվել Այդընի հայկական գերեզմանոցը: Աղբյուր՝ Քոսեան Հ. Հայք ի Զմիւռնիա եվ ի շրջակայս. Հատ. Բ. Վիեննա, 1899: Պատրաստեց Անահիտ Քարտաշյան Akunq.net  

Վարագավանք՝ Վան-Վասպուրականի հոգևոր կենտրոնը…

1915 թվականի մայիսին, Վանի հերոսամարտի հաղթանակից անմիջապես հետո վանեցիները ոգևորված ձեռնամուխ են լինում թուրք և քուրդ ջարդարարներից մեծապես տուժած Վասպուրականի հոգևոր կենտրոն, Վան քաղաքի մոտ գտնվող Վարագավանքի վերականգնմանը: Ստորև ներկայացնենք ուշագրավ պատմական մի փաստաթուղթ՝ Վանի հայկական ինքնավար նահանգապետության կառավարիչ Արամ Մանուկյանի դիմում–կարգադրությունը վանեցիներին՝ Վարագավանքի վերականգման աշխատանքները կազմակերպելու կոչով.  «Ինչպես հայտնի է, Վարագավանքն էլ զերծ չմնաց…

Թուրքիայում 40 տարի մարզադահլիճ ծառայող հայկական եկեղեցին գրադարան է դառնալու

Կայսերիի (Կեսարիա–խմբ) քաղաքապետարանն աշխատանքներ է սկսել 40 տարի որպես մարզադահլիճ ծառայած հայկական բողոքական Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին որպես գրադարան փոխելու ուղղությամբ։ Ինչպես տեղեկացնում է Ստամբուլի հայկական «Ակօս»-ը, Կայսերիի քաղաքապետարանը որոշել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին դարձնել քաղաքային բաց գրադարան, որն աշխատելու է 24 ժամ։ Նախատեսվում է, որ գրադարանում լինելու է 50 հազար գիրք։ http://news.am/arm/news/346154.html

Սեբաստիոյ հայկական եկեղեցին՝ ոչնչացման եզրին

Սեբաստիայի հայկական եկեղեցին ոչնչացման եզրին է: Այս մասին գրած է պոլսահայ համայնքի թերթերէն «Հայթերթ»-ը: Ներկայ Թուրքիոյ Սվազի շրջանին մէջ (պատմական Սեբաստիա) «Նուրի Տէմիրտաղ» օդակայանի ճանապարհին գտնուող հայկական հին եկեղեցին մատնուած է անուշադրութեան եւ ամէն անցնող տարուան հետ ա՛լ աւելի կ՝աւերուի: Համայնքը քանի մը անգամ ահազանգած է, որ եկեղեցին ունի նորոգման կարիք, այլապէս կ’ոչնչանայ: Նահանգապետարանը նախաձեռնած…

Ի հայտ են գալիս Թուրքիայի զինված ուժերի տարածքներում գտնվող վանքերն ու եկեղեցիները

Էմրե Էրթանի Օրակարգում է Ազգային պաշտպանության նախարարության աշխատանքային և ռազմական նշանակության տարածքները քաղաքից դուրս տեղափոխելու հարցը: Եթե որոշումը կյանքի կոչվի, ապա մեծ քաղաքներում «կանաչ տարածության վերջին ամրոց» զորանոցները ևս բետոնի վերածվելու վտանգի տակ են հայտնվելու: Անատոլիայի գրեթե ամեն մի շրջանի զորանոցներում կամ եկեղեցի, կամ էլ վանք կա: Հայտնի է, որ Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերի ժամանակ…